Krzyże


Home ] Up ] Intencja witryny ] Historia ] Topografia ] Przewodnik ] Wydarzenia ] Usługi-sklepy ] Galerie foto ] Linki ]

 

 

 

 

    Krzyże w Brzeziu można spotkać prawie na każdej drodze prowadzącej do innych skupisk ludności, czy to do sąsiednich wsi jak i w kierunku pobliskich przysiółków Brzezia. Większość krzyży przydrożnych posiada podobną konstrukcję i zostały wykonane w pobliskich firmach kamieniarskich. Krzyże analogicznej konstrukcji można spotkać prawie w każdej okolicznej wsi raciborszczyzny, jednak w przypadku Brzezia krzyży powstałych z prywatnych fundacji jest aż dziesięć ( jeden rozebrano gdy wykonano parking przy-kościelny). Wspomniane konstrukcje pojawiły się w Brzeziu w latach 1875 do 1904 i prawie wszystkie miały napisy w polskim języku, nierzadko pisane gwarą. Przedstawiając krzyże przy-drożne Zaprezentowano również znajdujące się w krajobrazie Brzezia, inne krzyże, które powstały z fundacji parafii. W Brzeziu, krzyż zajmuje miejsce szczególne, do czego przyczynił się brzeski rzeźbiarz samouk, Franciszek Dziedzic, który upodobał sobie rzeźbienie krzyży. Potocznie przylgnęła do artysty nazwa "Ponboczkorz" (Pan Bóg). Krzyże różnej wielkości były podstawą egzystencji rzeźbiarza, zaś dla parafian bardzo często stanowiły atrakcyjny prezent, na różne okazje. Na kupno krzyża w sklepie, nie każdego było stać, stąd tanie krzyże miały powodzenie również u parafian z innych miejscowości. W życiorysie rzeźbiarza jest też pobyt w Raciborzu, gdzie mieszkał na Nowych Zegrodach, tam miał też swój warsztat, stąd krzyże Dziedzica były również sprzedawane na "Świńskim Rynku". Środowisko miasta nie bardzo służyło rzeźbiarzowi bo stamtąd pochodzi rozżalenie artysty zawarte w zdaniu "Panie Boże, tyś mnie stworzył, ja Cię zrobił a ludzie Cię nie Chcą".

   Najstarszy krzyż przydrożny w Brzeziu z roku 1875. Krzyż znajduje się na granicy pól przynależnych do Płoni i Brzezia, potocznie określanych "Przy Dombku" (Dęby). Na Płoni używano nazwy "Dambina". Nie udało się ustalić, kto jest fundatorem krzyża. Jedyne nazwisko jakie padło w poszukiwaniu fundatora jest rodzina Sławik z Płoni?. Z treści napisu wynika, iż można ten krzyż zaliczyć do "krzyży pokutnych". Dziś trudno ustalić co było najpierw; Krzyż czy Aleja lipowa?. Dziś krzyż stoi przy Alei lipowej, która prowadziła z Płoni w kierunku Widoku w Brzeziu i była najbardziej popularną trasą spacerową dla mieszczan z Raciborza. Zważywszy, że równolegle z Aleją istnieje droga, którą pojazdy konne podążały w kierunku Widoku, cały trakt rekreacyjny  był bardzo ruchliwy. 

 

 

    Krzyż z roku 1882 znajduje się przy ul. Brzeskiej, w rejonie drogi w kierunku brzeskich stawów , obecna ul. Handlowa. Fundatorem są rodziny: Jakub Kuczera i Tomasz Somerla. Według krążących legend w Brzeziu, można spotkać informację, iż w tym rejonie "straszyło". Rejon ten znajdował się poza zabudowaniami a tędy trzeba było przebyć aby po pracy na polach Dworskich dostać się do domu. Od momentu postawienia krzyża, straszenie ustało.

 

 

 

 

    Krzyż z roku 1883 znajduje się przy drodze z Brzezia do Pogrzebienia, ul. Pogrzebieńska , obecnie plac "pętli" miejskich autobusów MPGK. Fundatorami krzyża są Matheus Paleński, Antoni Starok. Krzyż był kilkakrotnie przemieszczany, jako że najpierw trzeba było wytyczyć drogę, potem poszerzyć drogę, by ostatecznie umieścić krzyż przy obszernym placu "pętli" MPGK.

 

 

 

 

    Krzyż z roku 1884 przy ul. Gajowej, znajduje się przy starej drodze z Brzezia do Pogrzebienia, która przebiegała obecną ul. Abpa Józefa Gawliny, obok sklepu spożywczego, ul. Bitwy Olzańskiej obok obecnego cmentarza by ul. Gajową w rejonie "kamienia" skręcić w dół przez Pogwizdów w kierunku "pętli" do Pogrzebienia. Fundatorem krzyża jest Antoni Jambor. Podobnie jak krzyż przy "Dombku", krzyż na obecnej ul. Gajowej również znajdował się na trasie Alei spacerowych w kierunku Widoku. Widoczna Aleja spacerowa - Dębowa ma swój początek od ul. Pogrzebieńskiej w rejonie obecnej restauracji "Finezja", dawniej "U Proskego.".

 

 

 

    Krzyż z roku 1884 przy ul. Kruczkowskiego na Kotuczu powstał z fundacji Jakuba, Karola i Romana Polaka.Krzyż ten znajduje się na rozdrożu dróg w kierunku przysiółka Doły (Kościarnia), w lewo, w stronę Olszyny, zaś w prawo w kierunku Pogwizdowa. Krzyż ten znajdował się w rejonie zabudowań stąd różne zjawiska "widziano tu" w porze nocnej.

 

 

 

 

    Krzyż z roku 1887 przy obecnej ul. Zakładowej (EMA) w dawnym przysiółku "Kościarnia" znajdował się przy dawnej drodze w kierunku Kobyli. Fundatorem krzyża jest Emanuel Somer. W czasie powstania krzyża istniało już w tym miejscu małe skupisko budynków mieszkalnych rodzin, które pracowały w fabryce CERES, która powstała tu w drugiej połowie XIX wieku.

 

 

 

 

    Krzyż z roku 1889 przy ul Brzeskiej znajduje się obecnie przy drodze w kierunku Lubomi - Paprotnika.  Fundatorem krzyża jest rodzina: Marianna, Joanna i Józef Pacharzyna. Czas powstania krzyża wskazuje, iż postawiono krzyż przy starszej drodze, która prowadziła od strony obecnego lasu w kierunku Nieboczów, Ligoty i Bukowa. Na podstawie znajomości dziejów parafii z Brzezia i Nieboczów, można z dużą dozą prawdopodobieństwa przypuszczać, że tędy prowadziła najkrótsza droga do Pogrzebienia, którą podążali wierni z Nieboczów na katolickie nabożeństwa. Kościół w Brzeziu był wtedy w rękach protestantów. Dziś są tu działki rekreacyjne Raciborzan.

 

 

 

    Krzyż z roku 1890 przy ul Wiatrakowej znajduje na rozdrożu dróg w kierunku przysiółka Kościarnia i dalej w kierunku Kobyli. Droga w lewo prowadzi do przysiółka Dębicz- Lukasyna i dalej w kierunku Raciborza Fundatorem jest rodzina Katarzyna i Johan Mandrysz.
Krzyż obecnie stoi w rejonie Brzezia - Wiatroka, osiedla powstałego dopiero po roku 1890.

 

 

 

 

    Krzyż cmentarny z roku 1903 na nowym cmentarzu, jest krzyżem parafialnym, przy krzyżu odbywa się nabożeństwo związane z okresem Święta Zmarłych. Fundatorem krzyża jest parafia. 

 

 

 

 

 

    Krzyż z roku 1904 przy ul Pogrzebieńskiej, na Pogwizdowie; w przeciwieństwie do krzyży "na rozdrożach" znajduje się w centrum zabudowań osiedla. Osiedle chałupnicze Pogwizdów, wzmiankowane jest już w XV wieku. Krzyż stoi przy drodze z centrum wsi, przez Kotucz, do Pogrzebienia. Fundatorem krzyża jest rodzina Józefa Drożdżoka.

 

 

 

 

    Krzyż na starym cmentarzu z roku 1907 jest krzyżem upamiętniającym miejsce, w którym stał ołtarz i gdzie odprawiano Eucharystię. Do roku 1906 na starym cmentarzu znajdował się kościół, w którym odbywały się nabożeństwa. W roku 1907 kościół rozebrano. Fundatorem krzyża jest parafia. Krzyż na starym cmentarzu wskazuje miejsce, w którym od 1331 roku do 1906 roku stał w Brzeziu kościół. 

 

 

 

 

    Krzyż na placu kościelnym z roku 1909. Krzyż wykonany jest z białego marmuru z inicjatywy ks. Karola Riedla, proboszcza z Pogrzebienia, który też krzyż poświęcił. Wiadomo też, iż Stowarzyszenie Różańca nie było stać na zakup tak wartościowego, marmurowego dzieła sztuki. Fundatorem marmurowego krzyża na placu kościelnym był proboszcz, a ściślej, kolejni proboszczowie Pogrzebieńskiej parafii, do której również Brzezie należało. Dokument z 1696 roku zobowiązywał proboszcza, za korzystanie z gruntu ofiarowanego na kościół w Brzeziu, co 10 lat uiścić 3 talary na rzecz Stowarzyszenia Krzyżowego (Kreuzprobstei). (kwota 3 talary odnosiła się tylko do użytkowania łąki kościelnej). Nie udało się stwierdzić, od kiedy nastąpiła zmiana Stowarzyszenia Krzyża, na Stowarzyszenie Różańca.

 

 

    Krzyż drewniany z roku 1957 przy ul Brzeskiej, koło przedszkola. W przytoczonym roku nastąpiła wymiana starego krzyża na nowy, który był już mocno zmurszały i zagrażał przechodniom. Jak wiadomo, są to czasy PRL-u, stąd wymiana musiała być wykonana szybko, bez wiedzy władz partyjnych. Fundatorem krzyża jest Marta Polak z d. Niestrój, która użytkowała część gruntów kościelnych, stąd mogła zrealizować fundację. W tym rejonie zawsze stał krzyż, na początku XX wieku nie było tu żadnych zabudowań, jedynie stara leśniczówka.

 

 

 

    Drewniany krzyż w okolicy starego cmentarza z roku 1957 przy ul Kapitana S. Myśliwca. Krzyż znajdował się pierwotnie przed bramą wyjściową ze starego cmentarza, gdzie stał drewniany kościółek i spełniał rolę krzyża misyjnego. Na tym miejscu zawsze stał krzyż, którego początki należy szukać początków kościoła w Brzeziu (1331). Fundatorem krzyża jest Albert Niestrój, który w zamian za użytkowanie pola kościelnego, krzyż fundował. Jest to okres PRL-u, stąd wymiana musiała być z zachowaniem pełnej konspiracji.

 

 

 

    Krzyż drewniany wycofany z wystroju kościoła, znajduje się pod chórem w klatce schodowej na chór. Krzyż naturalnej wielkości znajdował się w starym kościele. W nowym kościele był zawieszony po prawej stronie wejścia do kościoła, w przedsionku. W latach 60 -tych został usunięty z wystroju kościoła. Trudno określić czas powstania krzyża w Brzeziu.

 

 

 

 

    Krzyż drewniany z dawnego wystroju kościoła. Krzyż ten pojawił się w kościele w latach dwudziestych i był zawieszony w przedsionku po lewej stronie wejścia do kościoła. Franciszek Dziedzic żyje do 1931 roku i sądząc z sylwetki Chrystusa na krzyżach wykonanych przez niego, można sadzić, iż krzyż ten jest również jego dziełem. W starym kościele był tylko jeden krzyż naturalnej wielkości, o czym zapewniali żyjący parafianie, którzy w starym kościele byli.    Krzyż ten znajduje się obecnie w kaplicy cmentarnej na nowym cmentarzu.

 

 

 

    Krzyż z prywatnego mieszkania najstarszej mieszkanki Brzezia, siostrzenicy Franciszka Dziedzica, brzeskiego samouka rzeźbiarza, który takich krzyży wykonał bardzo dużo. Krzyże "Ponboczkorza" były różnej wielkości, od 30 cm do 1 m. 

 

 

 

 

 

Zapraszamy  do współpracy- autorstwo materiałów dostarczonych zapewnione.  Kontakt brzezie@raciborz.com.pl. Teksty i zdjęcia zastrzeżone /Ustawa o ochronie praw autorskich/. Modyfikowano. 22/05/06 r.   Autor witryny - Florian Burek. Witryna istnieje od 1994r.