Historia Brzezia


Home ] Up ] Intencja witryny ] Topografia ] Przewodnik ] Wydarzenia ] Usługi-sklepy ] Galerie foto ] Linki ]

 

 

 

 

Historia wsi Brzezie

Dominium i Gmina

Z uwagi na ograniczone parametry prezentowanej witryny, podajemy wybrane fragmenty rozdziału o podanym wyżej tytule a zawartego w opracowaniu A. Weltzla p.t. Chronik der Parochie Pogrzebin , Racibórz rok 1888. Polskie tłumaczenie prezentowano w „Brzeskim Parafianinie”.

(...) Brzezie  położone  jest  o  pięć  kilometrów  na  wschód od Raciborza,  od  najdawniejszych  czasów nazywane jest Brzeza lub Brzesa.  Nazwa  pochodzi  od brzegu albo lepiej powiedziawszy od brzozy,  względnie  brzeziny.  W  skład  Brzezia, podobnie jak i innych w tym czasie miejscowości, wchodziło wiele majątków.

O tym, że starodawne osiedla w okolicach Raciborza istniały już  w  okresie  prehistorii  dowiódł  przed  9  laty (1879), na podstawie  znalezisk,  podpułkownik R. Stockel w 45. przekazie o Przeszłości  Śląska  (str.480).  Na  tej  zasadzie  mamy więc do czynienia z dowodem poświadczonym.

W  średniowieczu  szczególne przywileje świadczono miastom, które   stanowiły   rezydencje  książęce.  Miasta  te  nabierały większego  znaczenia. Do takich miast na Dolnym Śląsku należały: Wrocław, Głogówek, Legnica. Na Górnym Śląsku - Racibórz i Opole. Szczególnego  znaczenia  dodawały miastom fundacje kościelne: we Wrocławiu  naczelny  konwikt, Katedra, w pozostałych osadach zaś powstawały  fundacje kolegiatu, które zakładali pobożni książęta w  celu  odprawiania  jak  najbardziej uroczystych nabożeństw. W Opolu  założono  15  fundacji  (przytułków) dla kanoników, w tym prałatury  proboszcza,  archidiakona,  dziekana,  kustosza  i 11 miejsc dla wikariuszy.

Proboszcz  pobierał  pieniądze z 22. wsi oraz dziesięcinę z 36.  wiosek.  Ostatnią  (dziesięcinę)  dawało  również Brzezie i Nieboczowy.  Ponieważ probostwo w Opolu istniało już 1240 roku i zaraz  na  początku  osiągało takie dochody wnioskować można, że dwie wymienione wioski posiadały stary rodowód.

(...) Pomiędzy   majątkiem   lennym   a   dziedzicznym   istnieje zasadnicza  różnica, bowiem z braku uprawnienia do dziedziczenia majątku lennego - majątek ten wraca do księcia.

W owym czasie spotykamy dążność do zamiany własności lennej na  dziedziczną  poprzez  ofiary  pieniężne   oraz  inne usługi. Przykładem  tego może być wierna służba Jana z Brzezia, za którą książę  Walenty (Walentin) dnia 27 października 1518r. przyznaje Janowi  na  własność  część Brzezia jako wynagrodzenie za wierną służbę.  Od  tego  czasu ta część Brzezia staje się posiadłością dziedziczną.  Wymieniona  uprzednio siostra Jadwiga przekazała w następnym  roku  księciu  Walentemu  160  węgierskich guldenów w zamian  za  rentę  w wysokości 13 guldenów, do wypłacania której zobowiązany został sędzia ziemski.

Niedaleko   folwarku  Niedane,  który  należał  do  Brzezia położona  jest  łąka zwana Brzezienką. Odra oderwała część ziemi leżącej obok Brzezienki i powstało jezioro. Książę Jan podarował ową  łąkę i jezioro Janowi von Czapla. Z powyższego wnioskujemy, że część wsi należała do właścicieli zamku w Raciborzu.

Udział  Trachów  przechodzi  na drodze dziedziczenia w ręce siostrzeńców i bratanków wywodzących się od właścicieli Cieszyna nazywanych   Bludowcami  od  posiadłości  Bludowice  (Bludowitz) położonej niedaleko Frydka (Frydek Bludowski).

Wspomniani bratankowie Jan z Dolnych Bludowitz oraz Paweł z Górnych  Bludowitz  byli synami Melchiora Bludowskiego z Kornic. Oni  i ich siostry Zofia, Małgorzata i Katarzyna, sprzedali swój udział  w  Brzeziu  w dniu 22 stycznia 1567r. sędziemu ziemskimu księstwa  Kasprowi Wiskota z Wodnika na Tworkowie, Rudyszwałdzie i Kamieniu.

Wymieniony  Kacper  Wiskota  sprzedał zaś majątek w dniu 13 stycznia  1568r. Janowi Pawłowskiemu seniorowi z Pawłowic, a ten z  kolei,  tego  samego  dnia  odsprzedał kupiony majątek Janowi Reisewitz  z  Kędzierzyna na Piotrowicach Wielkich i Strzybniku. Jan  Reisewitz  w  roku  1561 ożenił się z Dorotą córką Jana von Ziemicki,  a  następnie  w  1575r.  poślubił  Annę  von  Trach z Brzezia.  Pozyskał także Raszczyce, a w roku 1583 został

(...) W  roku  1687 w kaplicy zamkowej ochrzczeni zostali Turek i Turczynka,  którzy  po  odsieczy Wiednia zostali zabrani w nasze strony.  W  dniu  Matki  Gromnicznej pierwszy otrzymuje nazwisko Ofen Mahomed, zaś imię Teofil. Świadkami chrzestnymi byli hrabia Bernard  Oppersdorf  na  Brzeziu  i  Pogrzebieniu oraz baron von Reisewitz na Grabówce i Tworkowie wraz ze swą małżonką.

Turczynka   zaś,  po  uprzedniej  nauce,  w  dniu  20  maja otrzymała  imiona  -  Barbara,  Antonina,  Eufhrasia.  Rodzicami chrzestnymi  obok pary Reisewitz był właściciel zamku hrabia Jan Jerzy Oppersdorf.

(...) 20  listopada  1720 roku Wyższy Urząd we Wrocławiu z powodu wielkiego  zadłużenia majątku Jana Bernarda hrabiego Oppersdorfa zarządził   oddać   majątek   większości   ubiegających  się  za zaciągnięte długi.

Licytacja   wyznaczona   została  na  12  maja  1727r.,  na podstawie  tejże licytacji miasto stało się właścicielem majątku za kwotę 11.200 guldenów reńskich.

 (...) Od 1727 roku Brzezie stanowiło jedną całość i jako własność urzędu miejskiego było wynajmowane.

(...) Od 1804 roku najemcą Brzezia był Antoni Pawerra, przeżył tu najtragiczniejsze  lata,  zmarł 26 grudnia 1847r. w wieku 61 lat na zawał; został wg życzenia pogrzebany obok kościoła w Pszowie. Pamięć  o  nim  przetrwała  w  parafii,  ponieważ  ofiarował 100 talarów  na  ambonę  i  chór. Taką samą kwotę ofiarował na rzecz szpitala  dla  ubogich kobiet w Raciborzu (szpital pod wezwaniem św. Łazarza).

(...) W tym  czasie  w  okolicy  szalał tyfus. Najpierw najsilniej zaatakował Nieboczowy, gdzie w okrwsie od 15 listopada 1847r. do końca  roku  zmarło  18  osób.  W  Brzeziu  choroba pojawiła się dopiero  w  styczniu, lecz do lipca na tyfus zmarły 24 osoby a w późniejszym okresie jeszcze pojedyńcze jednostki. W Pogrzebieniu od  grudnia  1847, do lipca 1849r. zmarło 13 chorych na tyfus. W Kornowacu pierwszy zgon na tyfus zanotowano w kwietniu 1848r.- w sumie  zmarło tam 7 osób. W Wilhelmsberg w marcu zmarły 2 osoby, w październiku i w styczniu po jednej osobie.

(...) Dotychczas  zaopatrzenie  miasta  w  wodę odbywało się przy zastosowaniu    rurociągu    ze    wzgórza    leśnego   Zbytków, wykorzystywano  także  wodę  rzeczną.  W  1870  roku  zamierzano poprowadzić  drugą linię wodociągową  z Brzezia na koszt miasta. W  tym celu zakupiono posiadłości ziemskie za kwotę 7000 talarów oraz  załatwiono sprawę uprawnień; między innymi kupiono w samym środku  wsi,  paręset kroków za kościołem, należącą do Niestroja /Nestroj/ młyn wodny oraz uprawnienia do wykorzystania przemiału zboża.  Zakupiono  również położony obok staw, który miał służyć jako  główny  zbiornik wodny. Jednak gmina nie wyraziła zgody na odebranie   sobie  doskonałego  źródła  wodnego  i  protestowała przeciwko takiemu wykorzystaniu zbiornika należącego do ludności wiejskiej.  Z  tego też powodu plan zaopatrzenia miasta w wodę z Brzezia musiał zostać zaniechany.

(...) W  roku 1876 młynarz Nestroj z Brzezia, za kwotę 3600 marek zakupił  młyn  wietrzny,  który  wybudowany został przez mistrza młynarskiego M. Sosowskiego z Krzanowic /Kranowitz/. Młyn  ten  usytuowany  został pomiędzy Lukasyną /Dębicz/ a wsią. Latem 1886r. uderzenie pioruna spowodowało częściowe uszkodzenie drewnianego  wnętrza  i  wywołało  pożar,  który  jednak  dzięki natychmiastowej  akcji  został ugaszony. Wymieniony młyn, w roku 1888  został  sprzedany,  za  kwotę  1550 marek, do miejscowości Podlesch, powiat kozielski.

(...) Poprzez  zagospodarowanie  lasów  do  kasy miejskiej w roku 1857  wpłynął  dochód w wysokości 170 talarów, w roku 1870 - 200 talarów,  a  w roku 1880 dochód wynosił już 1660 marek. Laśniczy miejski  mieszkał  na Jagielni, gajowy natomiast w Pogrzebieniu. 26 wrzesnia 1840 roku folwark Jagielnia nawiedził pożar. Spaliły się   dwie   zapełnione  zbożem  stodoły  i  stajnia  z  owcami. Zabudowania  zostały  odrestaurowane,  lecz  w  1887 roku uległy likwidacji.

(...) W  latach  1830  -  1840 na północ od wioski zbudowano młyn stały.  Właścicielem  był  kupiec  Doms.  Urządzenia  młyna były napędzane parą o wielkim ciśnieniu o mocy 40 koni mechanicznych. Produkty  z  młyna  docierały  do  Wrocławia, do granicy polsko- rosyjskiej  i  do  samej Austrii. Niestety 15 września 1842 roku młyn  został  strawiony  przez pożar. Uratowano jadynie maszyny; młyn  został  jednak  odbudowany  w  nowym stylu. Całość stanowi obszerne z daleka widoczne zabudowanie.

(...)Niedaleko  Lukasyny Teodor Pyrkosch kupił młyn, który uległ dewastacji  i  w  1875  roku wybudował fabrykę "Ceres" (przemiał kości  i  produkcja  kleju).  W  roku  1886  za kwotę 95 tysięcy wybudował  fabrykę  kwasu  siarkowego.  Fabryka  zatrudniała 100 mężczyzn i 20 kobiet co doprowadziło do poprawy bytu mieszkańców wioski.

(...) 850  stóp wysokości szczyt brzeskiego wzniesienia dostarcza wiele wspaniałych widoków i jest chętnie odwiedzany. W roku 1880 trzech  dobroczyńców przedsięwzięło plan wybudowania na szczycie wzniesienia  50  stóp  wysokości wieży celem pozyskania lepszego widoku.  Do  budowy wieży zużyto 20 olbrzymich pni drzew oraz 50 mniejszych.   Tym  samym  wieża  stała  się  własnością  miasta. Poświęcenie wieży nastąpiło 18 sierpnia tego samego roku.

Oto   co   oglądać   możemy   w   chwili   obecnej  z  tego wysokiego stanowiska obserwacyjnego. Po prawej stronie występuje odnoga   bezkidzkiego  Lańcucha  (Radhorst-  1117m),  u  podnóża którego  znajduje  się Roznau. Widoczny jest także długi grzbiet górski,  którego  kontury  zdają  się  dla  patrzącego  zlewać z wysokim  szczytem  górskim (Knihina- 1245m). Knihina opada dosyć stromo  po  lewej  stronie  i pomiędzy Knihiną a Lissąhorą (Łysą Górą-  1311,5m), można zobaczyć Smik, który wg najnowszych badań jest  wyższy  od Lissahory. Na lewo od ostatnio wymienionej góry znajduje  się  Trawno(1032m).  Przy  korzystnej pogodzie poprzez nizinę Olzy rozlegającej się obok Trawna można zobaczyć, poprzez jabłonkowskie  pasmo  leżace na Węgrzech należące do gór Magura- Kriwan=  Tatry. Na lewo od pasma jabłonkowskiego poprzez Cieszyn leży  Czantoria  (896,5m),  dział  wodny  Olzy  i Wisły, Równica (795,7m),  i  góry  bielskie.  Pomiędzy Czantorią i Równicą leży uprzemysłowiony  Ustroń,  a  poza  nimi słabo widoczna, z powodu wielkiej  odległości, Barania Góra (1151,3m), gdzie znajduje się źródło Wisły.

(...) W  roku  1783  Brzezie  posiadało  jeszcze 3 młyny, było 16 rolników,  32  zagrodników,  15  chałupników,  trzy  młyny wodne (nasiębierne i jednoodpływowe), jeden zakład do wyrobu płynów do wybielania, 14 rzemieślników, Brzezie liczyło 1146 mieszkańców

(...) W  chwili  obecnej (1888 r.) Brzezie  zamieszkuje 1884 katolików, 16 ewangelików.

 

Zapraszamy  do współpracy- autorstwo materiałów dostarczonych zapewnione.  Kontakt brzezie@raciborz.com.pl. Teksty i zdjęcia zastrzeżone /Ustawa o ochronie praw autorskich/. Modyfikowano. 22/05/06 r.   Autor witryny - Florian Burek. Witryna istnieje od 1994r.